loader image

Ucisk jako interwencja hemostatyczna – dlaczego działa i kiedy zawodzi?

Ucisk mechaniczny to jeden z najstarszych, a zarazem niezmiennie skutecznych sposobów tamowania krwawienia. Dlaczego oraz w jakich sytuacjach ucisk jest wartą wykorzystania interwencją hemostatyczną? Jakie ma znaczenie w pielęgnacji dostępów naczyniowych? Na te pytania odpowiadamy w niniejszym artykule.

Spis treści

Krwawienie w warunkach ambulatoryjnych i szpitalnych

W warunkach szpitalnych i ambulatoryjnych spotykamy się z krwawieniami o różnym stopniu nasilenia i z rozmaitych lokalizacji. Od niewielkich skaleczeń i krwi pojawiającej się podczas usuwania dostępów naczyniowych, przez wylewy spowodowane wynaczynieniem krwi, aż po krwawienia pooperacyjne i rozległe krwotoki pourazowe. Z tego powodu umiejętność zapobiegania krwawieniom i ich tamowanie to podstawowa kompetencja każdego członka personelu medycznego.[[1],[2]]

Ucisk jako interwencja hemostatyczna

Ucisk bezpośredni to najprostsza i najszerzej dostępna interwencja hemostatyczna. Wytyczne Europejskiej Rady Resuscytacji z 2025 roku, europejskie rekomendacje dotyczące postępowania w masywnych krwotokach i koagulopatii pourazowej, nowozelandzkie zalecenia ANZCOR oraz liczne opracowania wskazują, że opanowanie krwawienia rozpoczyna się od zastosowania ucisku na ranę lub wokół niej (poprzez materiał, np. gazę).[[3],[4],[5]]

Dlaczego ucisk na rany działa?

Zwężenie światła naczynia poprzez ucisk prowadzi do ograniczenia wypływu krwi. Równocześnie w niewielkich uszkodzeniach może to stwarzać wystarczające warunki do powstawania skrzepu. Ucisk spowalnia przepływ krwi, wydłuża czas kontaktu płytek z uszkodzoną ścianą naczynia oraz ogranicza mechaniczne wypłukiwanie tworzącego się czopu.[[6]]

Na co zwrócić uwagę?

Choć ucisk bezpośredni to fundament pierwszej pomocy i procedur zabiegowych, jego skuteczność jako interwencji hemostatycznej bywa ograniczona. Warto więc uwzględnić wpływ poniższych czynników.

  • Należy wywierać stały nacisk na ranę lub jej okolicę, opierając poszkodowaną część ciała na twardym podłożu.[[7]]
  • Siła ucisku musi wystarczyć do zatrzymania krwawienia, a jeśli to możliwe, także do wytworzenia skrzepu. W obfitym krwawieniu lub rozległej ranie ucisk powinien być silniejszy (np. za pomocą obu dłoni) niż przy niewielkiej ranie.[1,3]
  • Nie należy wielokrotnie zwalniać ucisku, aby sprawdzić, czy krwawienie już ustało, zwłaszcza w silnych krwotokach.[7] Gdy zajdzie potrzeba kontroli, wystarczy chwilowe, niewielkie zmniejszenie nacisku; jeśli krew zaczyna wypływać ponownie, należy natychmiast mocno docisnąć.[[8]]
  • Ucisk bezpośredni na ranę czasami jest niemożliwy, np. w przypadku opatrunku uciskowego zakładanego na głowę.
  • U chorych z zaburzeniami krzepnięcia oraz u osób przyjmujących leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe do uzyskania zatrzymania lub spowolnienia krwawienia, ucisk może być potrzebny dłużej lub okazać się niewystarczający. W takich sytuacjach należy zmodyfikować postępowanie i włączyć dodatkowe wsparcie, np. farmakologiczne, opaskę uciskową.[11]

Zastosowanie ucisku w dostępach naczyniowych

Ucisk manualny to zazwyczaj pierwszy wybór i nierzadko wystarczająca interwencja po usunięciu kaniuli z żyły lub tętnicy.[8,[9]] Należy jednak wziąć pod uwagę realia pracy oddziału. Personel medyczny, odpowiadając jednocześnie za wielu pacjentów, może mieć trudność z zachowaniem ciągłego, kilkuminutowego ucisku bez przerywania opieki nad innymi chorymi. Z kolei angażowanie pacjenta we współpracę na tym etapie bywa pomocne, jednak wymaga wcześniejszego instruktażu. Bez niego ucisk jest często zbyt krótki lub zbyt słaby, by skutecznie zapobiec krwawieniu. Musimy też pamiętać, że nie wszyscy pacjenci mogą samodzielnie ucisnąć ranę (np. z powodu ograniczeń ruchowych).

Ucisk a usuwanie dostępu obwodowego lub centralnego

Po usunięciu dostępu obwodowego z żyły, należy zdezynfekować miejsce wkłucia kaniuli. Następnie wykonać manualny ucisk oraz założyć niewielki, jałowy opatrunek samoprzylepny.[9] Ucisk utrzymywać do całkowitego ustania krwawienia, co zazwyczaj zajmuje około 2-5 minut.[[10]] W przypadku wkłucia centralnego lub obwodowego dostępu tętniczego czas ten może być dłuższy. W takiej sytuacji trzeba zachować szczególną ostrożność i dokładnie skontrolować, czy krwawienie ustało.[8,[11]]

Opatrunki uciskowe hemostatyczne

Opatrunek uciskowy stosuje się, aby zapewnić w miejscu nakłucia stały, kontrolowany nacisk przez określony czas. Co ważne, nie wymaga angażowania personelu ani współpracy chorego.[7]

Jak działają opatrunki uciskowe hemostatyczne?

Opatrunki uciskowe hemostatyczne można przygotować samodzielnie, przykładając do rany gruby materiał opatrunkowy (np. z gazy) i unieruchamiając go na miejscu za pomocą mocno zaciśniętego skrawka materiału. Tego typu opatrunki dostępne są również jako gotowe wyroby medyczne. Jedna z ich odmian to opatrunki uciskowe hemostatyczne stosowane po usunięciu kaniuli z żyły lub z tętnicy. W przeciwieństwie do standardowych plastrów, posiadają umieszczoną pośrodku grubą poduszeczkę, która po naklejeniu na napiętą skórę zapewnia stały, punktowy nacisk w miejscu wkłucia. Dodatkowo zastosowanie materiału o właściwościach chłonnych pozwala im jednocześnie pełnić funkcję wkładu absorbującego krew.[7]

Wykaz źródeł

[1]           Picard, C. Hemorrhage control, a fundamental skill: A review of direct pressure, dressings, wound packing and bandages for life-saving. Canadian Journal of Emergency Nursing, 2020, 40(2), 26–28

[2]           Rozporządzenie Ministra nauki i szkolnictwa wyższego z dnia 26 lipca 2019 r. w sprawie standardów kształcenia przygotowującego do wykonywania zawodu lekarza, lekarza dentysty, farmaceuty, pielęgniarki, położnej, diagnosty laboratoryjnego, fizjoterapeuty i ratownika medycznego (Dz.U. 2021 poz. 755 z póź. zmian.)

[3]           Djärv T, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2025 First Aid. Resuscitation. 2025 Oct;215 Suppl 1:110752

[4]           Rossaint R, et al. The European guideline on management of major bleeding and coagulopathy following trauma: fourth edition. Crit Care. 2016 Apr 12;20:100

[5]           ANZCOR, 2025, Guideline 9.1.1 – First Aid for Management of Bleeding https://www.anzcor.org/home/first-aid-management-of-injuries/guideline-9-1-1-first-aid-for-management-of-bleeding [dostęp: 02.03.2026]

[6]           Fogelson AL, Neeves KB. Fluid Mechanics of Blood Clot Formation. Annu Rev Fluid Mech. 2015 Jan 1;47:377-403

[7]           Spiegel S, Baker AM. EMS Junctional Hemorrhage Control. [Updated 2023 Nov 14]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK597371/

[8]           Critical Care Trauma Centre: Procedure: Removal of Peripheral Arterial Line https://www.lhsc.on.ca/critical-care-trauma-centre/procedure-removal-of-peripheral-arterial-line [dostęp: 03.03.2026]

[9]           Gajewski P: Interna Szczeklika. Mały podręcznik. 2025/26.

[10]         Doyle RG, McCutcheon AJ: Clinical Procedures for Safer Patient Care. BCCAMPUS VICTORIA, B.C., 2015 https://opentextbc.ca/clinicalskills/ [dostęp: 03.03.2026]

[11]         NHS Scotland: Central venous catheter insertion & removal (Guidelines) https://www.rightdecisions.scot.nhs.uk/tam-treatments-and-medicines-nhs-highland/adult-therapeutic-guidelines/critical-care/central-venous-catheter-insertion-removal-guidelines/ [dostęp: 03.03.2026]

Przewijanie do góry